​"Doe maar een dempertje." Volgens Jos Verheijen, technisch specialist bij GMT Benelux, is dat misschien wel het grootste misverstand binnen trillingsdemping. Want of het nu gaat om een machine in een fabriek, een pompinstallatie of een scheepsmotor: achter een trillingsdemper schuilt vaak meer techniek dan veel mensen denken.

Na ruim 25 jaar bij GMT Benelux heeft Jos talloze toepassingen voorbij zien komen. Intern wordt hij weleens de encyclopedie van het bedrijf genoemd, al relativeert hij dat zelf meteen. ‘Dat is misschien wat overdreven, maar in ruim 25 jaar zie je natuurlijk veel voorbij komen. Dan herkennen collega's een toepassing of een product en vragen ze: Jos, kom eens kijken.’

Die ervaring heeft hem geleerd dat een goede oplossing zelden begint bij het product zelf. Jos: ‘We kijken niet eerst naar de demper, maar naar de toepassing. Wat veroorzaakt de trilling? Wat weegt de machine? Staat die vast opgesteld of beweegt die juist? Dat zijn de vragen waar het mee begint.’

Trillingen zijn overal, maar niet iedere trilling is een probleem

Voor professionals in de machinebouw, industrie of scheepvaart zijn trillingen dagelijkse kost. Toch realiseert lang niet iedereen zich in hoeveel toepassingen trillingsdempers een rol spelen. Jos lacht: ‘Als je hier komt werken, vraag je je af waar trillingsdempers zitten. Maar na een jaar denk je vooral: waar zitten ze níét in.’

Vrijwel alles wat beweegt veroorzaakt trillingen. Van motoren, pompen en ventilatoren tot toepassingen die veel dichter bij huis liggen. ‘Pak een staafmixer of een elektrische tandenborstel vast en je voelt direct een trilling.’

Het verschil zit niet in het bestaan van de trilling, maar in de vraag wat je ermee wilt doen. Sommige trillingen zijn gewenst. Andere juist niet. Jos legt uit: ‘Bij een trilplaat van een stratenmaker wil je dat die energie naar de grond gaat. Niet naar de armen van degene die ermee werkt. In veel industriële toepassingen draait het juist om het voorkomen dat trillingen zich verspreiden naar de omgeving, want dat zorgt voor geluidsoverlast, slijtage of verminderde prestaties.’

De juiste vragen maken het verschil

Juist omdat iedere toepassing anders is, bestaat er volgens Jos geen standaardoplossing. ‘We kijken bijvoorbeeld eerst naar het gewicht van de machine, naar het toerental en naar de manier waarop die wordt gebruikt. Pas daarna ga je kijken welke demper daarbij past.’

Dat klinkt logisch, maar twee toepassingen die op papier sterk op elkaar lijken, kunnen in de praktijk om een totaal andere oplossing vragen.

Een goed voorbeeld is het verschil tussen een machine in een fabriek en een motor op een schip. Jos legt uit: ‘Een machine die permanent op één plek staat geeft je veel meer mogelijkheden. Bij een bootmotor moet je bijvoorbeeld rekening houden met bewegingen door golfslag. Dan mag een demper niet afscheuren, want dan gaat die motor zijn eigen leven leiden.’

Rubber is niet zomaar rubber

Ook over rubber bestaan volgens Jos nog altijd veel misverstanden. ‘Veel mensen denken dat rubber gewoon rubber is. Op zich klopt dat, want rubber komt van de rubberboom. Maar de eigenschappen worden juist bepaald door alles wat je er daarna aan toevoegt.’

De toepassing van een trillingsdemper speelt daarbij een belangrijke rol. Wat uitstekend functioneert in de ene situatie kan in een andere toepassing volledig ongeschikt zijn. ‘Komt een demper in aanraking met olie en is het rubber daar niet tegen bestand, dan zwelt het op en kun je het uiteindelijk weggooien. Dan moet je dus een andere samenstelling kiezen.’

Maar olie is slechts één van de factoren. Ook temperatuur, ozon, UV-straling, schoonmaakmiddelen en chemicaliën kunnen bepalend zijn voor de uiteindelijke materiaalkeuze. Daarom stelt GMT Benelux vaak meer vragen dan klanten vooraf verwachten.

‘Een klant vraagt om een trillingsdemper. Dan willen wij weten wat erachter zit. Komt er olie bij? Staat het buiten? Zijn er reinigingsmiddelen aanwezig? Dat bepaalt uiteindelijk welke oplossing geschikt is.’

Meer regelgeving, dezelfde techniek

Waar de keuze voor een trillingsdemper vroeger vooral draaide om technische eigenschappen, spelen tegenwoordig ook wet- en regelgeving een steeds grotere rol. ‘De producten zijn eigenlijk redelijk stabiel gebleven. Wat vooral veranderd is, zijn alle regels en eisen eromheen.’

Onderwerpen als PFAS, REACH, RoHS en andere regelgevingseisen worden steeds belangrijker. ‘Klanten willen vaker inzicht in materiaalgebruik, certificeringen en de herkomst van producten. Je krijgt steeds vaker vragen of producten aan bepaalde normen voldoen. Daar komt veel documentatie bij kijken.’

Ook thema's als duurzaamheid, recycling en hergebruik komen volgens Jos steeds vaker terug. ‘De toekomst ligt voor een groot deel bij milieu-eisen en recyclebaarheid. Dat wordt alleen maar belangrijker.’

Kennis delen als onderdeel van de oplossing

Met de groeiende hoeveelheid regelgeving, materiaalkeuzes en toepassingseisen wordt het steeds lastiger om alle ontwikkelingen binnen het vakgebied bij te houden. Juist daarom ziet Jos, met ruim 25 jaar ervaring in de branche, het delen van kennis als een belangrijk onderdeel van zijn werk. ‘Dat vind ik misschien wel het leukste deel van het werk. Kennis delen en doorgeven.’

Die kennis deelt hij niet alleen met collega's, maar ook met klanten. Want hoewel organisaties vaak veel weten van hun eigen machine, installatie of proces, is trillingsdemping meestal niet hun dagelijkse vakgebied. Volgens Jos hoeft ook niemand alles zelf te weten. ‘Je kunt niet alles weten van trillingsdemping. Dus als je ergens over twijfelt, schakel een specialist in.’

Want wie denkt dat trillingsdemping begint met het kiezen van een demper, slaat volgens Jos een belangrijke stap over. De juiste oplossing begint vrijwel altijd met de juiste vragen.